BSJP Agrobiznes: „Od pola do stołu” - nowa strategia dla rolnictwa Europy

W ramach przyjętego przez Komisję Europejską planu „Europejskiego Zielonego Ładu”, ostatecznie zaaprobowanego przez Parlament Europejski w dniu 15 stycznia 2020 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej zobowiązały się do uczynienia Europy pierwszym kontynentem neutralnym klimatycznie do 2050 roku. Oznacza to zmiany w wielu obszarach życia gospodarczego i społecznego Europy. Jednym z kluczowych obszarów, którego dotyczy „Zielony Ład” jest rolnictwo. Założenia dla tego sektora działalności ujęte zostaną w strategii „Od pola do stołu”.

Nowa strategia „Od pola do stołu” wychodzi z założenia, iż rolnictwo jest jednym z najbardziej oddziałujących na środowisko i klimat sektorów gospodarki. Jednocześnie rolnictwo musi pozostać obszarem produkcji żywności zdrowej, o wysokiej jakości odżywczej oraz o możliwie niewielkiej skali oddziaływania na środowisko naturalne.

Konieczność włączenia rolnictwa w strategię neutralności klimatycznej Europy do 2050 roku oznacza definitywne zmiany w filozofii podejścia do produkcji rolniczej, która u progu nowej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej, wspierać będzie mechanizmy produkcji zrównoważonej.

Najbardziej wymiernym wskaźnikiem proponowanych zmian jest przyjęcie założenia, iż

  • 40% budżetu wspólnej polityki rolnej powinno przyczyniać się do wali ze zmianami klimatu
  • 30% środków funduszu morskiego i rybackiego powinno się przyczyniać do osiągnięcia celów klimatycznych.

Dla porównania – w ramach kończącej się perspektywy budżetowej Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2014-2020 75,6% z ogólnej puli środków przeznaczonych było na tzw. I filar, tj. płatności bezpośrednie. Pozostała część – 24,4 % stanowiły tzw. drugi filar powiązany z instrumentami środków rozwoju obszarów wiejskich.

Jeżeli, zgodnie z założeniami nowej strategii „Od pola do stołu” 40% środków wspólnej polityki rolnej ma być powiązane z mechanizmami walki ze zmianami klimatu, oznacza to nieuchronną zależność zarówno instrumentów dopłat bezpośrednich jak i rozwoju obszarów wiejskich od spełnienia warunków przyczynienia się do ochrony klimatu i środowiska.

Co to oznacza dla indywidualnego producenta rolnego?

Produkcja rolnicza w Europie po 2020 roku podlegać będzie transformacji w kierunku gospodarki w obiegu zamkniętym, od produkcji po konsumpcję. Każde z ogniw uczestniczących w wytwarzaniu żywności powinno funkcjonować w powiązaniu ze sobą oraz poszanowaniu otoczenia przyrodniczego.

Dla przeciętnego producenta rolnego oznacza to przede wszystkim zmiany w metodach produkcji roślinnej oraz zwierzęcej. Można przewidywać, iż mechanizmy znane z obowiązków tzw. rolnictwa zrównoważonego oraz ekologicznego, chociażby w zakresie stosowania środków ochrony roślin oraz nawozów mineralnych i naturalnych, będą w coraz większym stopniu obowiązkiem dla wszystkich producentów. Z jednej strony będzie to więc konieczność świadomej produkcji, w której każdy zabieg ochrony lub nawożenia roślin będzie wynikał z rzeczywistych potrzeb (np. przekroczony próg szkodliwości patogenów lub insektów oraz poziom nawożenia odpowiadający zasobności gleb), z drugiej strony oznacza to dla rolnictwa potencjalne znaczące oszczędności.

Wprowadzenie strategii „Od pola do stołu” niewątpliwie odciśnie się także na produkcji zwierzęcej. Poszczególne ogniwa w tej produkcji, od przygotowania pasz, przez żywienie, dobrostan zwierząt, zagospodarowanie nawozów naturalnych po transport, ubój, przetwórstwo i spożycie będą musiały być związane z jak najmniejszym oddziaływaniem na środowisko. Konsument ostateczny produktów wytworzonych w gospodarstwie rolnym powinien zaś, w myśl strategii „Od pola do stołu”, mieć zapewnioną gwarancję jakości i metod produkcji, które będą dla niego dostępne i transparentne. Podobnie jak w produkcji roślinnej, wymogi i wyrzeczenia stawiane wobec producenta przełożyć się mogą na wymierne korzyści.

W chwili obecnej założenia nowej strategii europejskiego rolnictwa dla wielu wydawać się mogą niepokojące i związane z nadmiernymi wymaganiami. Już obecnie wywołują sprzeciw wśród producentów np. z Holandii czy Niemiec. Istota powyżej opisanych założeń znajdzie odzwierciedlenie dopiero w szczegółach strategii „Od pola do stołu”, która zostanie ogłoszona przez Komisję Europejską w marcu b.r. oraz w dokumentach krajowych dotyczących płatności bezpośrednich oraz polityk rozwoju obszarów wiejskich. Warunkiem możliwie neutralnego i pozytywnego oddziaływania nowej strategii na poszczególnych producentów będzie aktywne włączenie się producentów w realizację jej założeń.

W razie jakichkolwiek wątpliwości lub dalszych pytań pozostajemy do Państwa dyspozycji. Więcej informacji na ten temat udzieli Państwu adwokat Maciej Prusak (maciej.prusak@bsjp.pl).